Kamu Borcu Ne Kadar? Ekonomi Perspektifiyle Derinlemesine Bir Analiz
Bir insan olarak düşünün: sınırsız kaynaklara sahip değiliz; gelirimiz, zamanımız ve enerjimiz kıt. Aynı durumda bir devlet de kaynakların kıt olduğu bir dünyada bütçe yapar, seçimler yapar, fırsat maliyeti ile yüzleşir. Bir insan yeni bir harcama yaptığında başka bir ihtiyacından vazgeçer; benzer şekilde devlet, harcama ve borçlanma arasında denge kurmak zorundadır. Kamu borcu “ne kadar?” sorusunun cevabı sadece rakamlarda değil, bu seçimlerin sonuçlarının toplumun refahı üzerindeki etkisinde saklıdır.
1. Kamu Borcunun Tanımı ve Temel Dinamikler
Kamu borcu, devletin geçmiş dönemlerde yaptığı harcamaların finansmanında kullandığı kaynakların geri ödenmemiş kısmıdır. Bu stok, yıllık bütçelerden farklı olarak birikmiş yükümlülükleri ifade eder. Devletin kaynak kıtlığı ile karşılaştığında borçlanma seçeneğine başvurması, bireylerin kredi kullanmasına benzer. Ancak toplumun geleceğine ilişkin riskleri de beraberinde taşır.
2. Türkiye’de Kamu Borcunun Güncel Durumu
2.1 Ana Borç Rakamları
30 Kasım 2025 tarihi itibarıyla Türkiye’nin merkezi yönetim borç stoku 13.325 milyar TL seviyesinde gerçekleşmiştir. Bu borcun yaklaşık 6.275 milyar TL’si TL cinsi, 7.050 milyar TL’si döviz cinslidir. Bu rakamlar devletin hem iç hem dış piyasadan sağladığı borçlanmayı gösterir ve borcun yapısal kompozisyonu, döviz riskine ve faiz değişimlerine açık bir tablo çizer. ([Hazine ve Maliye Bakanlığı][1])
2.2 Borç / GSYH Oranı
Borç stokunun ekonomik büyüklükle ilişkisi, borcun sürdürülebilirliğini anlamak için kritik bir göstergedir. 2024 sonu itibarıyla Türkiye’nin genel devlet borcunun GSYH’ye oranı yaklaşık %26 civarındadır. Bu oran, 2001 gibi yüksek seviyelerin çok altında kalarak son yıllarda düşüş eğilimindedir. ([World Scorecard][2])
Ekonomistler ayrıca 2025–2027 dönemine ilişkin model tahminlerinin borç/GSYH oranının 2025 sonunda yaklaşık %30 civarında seyredebileceğini gösterdiğini not ederler. Bu tahminler ekonomik büyüme ve borçlanma politikalarındaki değişikliklere bağlıdır. ([Trading Economics][3])
2.3 Dış Borç Stoku
2025’in ilk çeyreğine göre Türkiye’nin brüt dış borç stoku 527,5 milyar dolar olarak açıklanmıştır; bu dış borcun GSYH’ye oranı yaklaşık %38,5’tir. Net dış borç stoku ise 264,1 milyar dolardır. ([TGRT Haber][4])
3. Mikroekonomi: Birey, Seçimler ve Borç
3.1 Bireysel Kararlar ve Kamu Borcu
Mikroekonomide her birey için kaynak kıtlığı söz konusudur. Bir hane yaptığı harcamalarla gelirini dengelemek zorundadır ve borçlanma fırsat maliyeti yaratır: artan borç, gelecekte daha az harcama özgürlüğü demektir. Devlet de benzer şekilde vergi gelirleri ve borçlanma arasında denge kurar. Daha fazla borçlanmak, fırsat maliyeti olarak kamu harcamalarının başka alanlarında (örneğin eğitim, sağlık) kısıntıya yol açabilir.
3.2 Dengesizlikler ve Piyasa Tepkileri
Borçlanmanın birey ve kurum üzerindeki etkisi, piyasa katılımcılarının beklentilerini ve riske bakış açılarını etkiler. Örneğin devlet borçlanmasının artması, faiz oranları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabilir (çünkü devletin borçlanma talebi artar ve sermaye kıtlaşır). Bu da özel sektör kredilerine erişimi zorlaştırabilir.
4. Makroekonomi: Toplum ve Piyasa Dinamikleri
4.1 Ekonomik Büyüme ve Borç
Borç/GSYH oranı makroekonomik dengeyi gösteren önemli bir göstergedir. Türkiye’de bu oran son yıllarda 2000’lerin başındaki yüksek seviyelere göre gerilemiştir, bu da göreceli olarak daha sürdürülebilir bir borç yüküne işaret eder. Ancak düşük borç seviyesi tek başına ekonomik sağlığın garantisi değildir; aynı zamanda büyüme hızı, enflasyon oranı ve döviz kuru gibi faktörlerle de ilişkilidir. ([World Scorecard][2])
4.2 Kamu Politikaları ve Faiz Oranları
2025 boyunca Türkiye’de enflasyon ile mücadele kapsamında para politikası sıkılaştırılmış ve politika faizleri artırılmıştır. Bu durumda kamu borcunun faiz maliyeti artış gösterebilir. Hazine, döviz cinsi borç stoku nedeniyle döviz kurlarındaki değişimlere karşı hassastır; bu da makroekonomik planlamada risk unsuru yaratır.
5. Davranışsal Ekonomi: Toplumsal Algı ve Sonuçlar
5.1 Borcun Toplumsal Algısı
Bir toplumun borç konusundaki algısı, bireylerin ekonomik davranışlarını etkiler. Yüksek kamu borcu, belirsizlik yaratabilir; insanlar daha az harcama yapabilir, tasarrufa yönelebilir veya yatırımlarını erteleyebilir. Bu toplumsal psikoloji, ekonomik büyüme üzerinde negatif dengesizlikler yaratabilir.
5.2 Bütçe Açığı ve Güven
Kamu borcunun artış hızının yüksek olması, piyasaların devletin mali disiplinine olan güvenini sarsabilir. Güven düştüğünde, borçlanma maliyetleri yükselir ve devlet daha pahalı faizle borçlanmak zorunda kalabilir. Bu, fırsat maliyetini artırarak eğitim, sağlık ve altyapı gibi stratejik harcamalara ayrılacak bütçeyi kısabilir.
6. Geleceğe Dair Senaryolar ve Sorgulamalar
Bir ekonomist değil, seçimin sonuçlarını düşünen bir insan olarak soruyorum: Kamu borcunu sadece bir sayı mı olarak görmeliyiz, yoksa bu sayı, geleceğe bırakacağımız mirasın bir parçası mıdır?
- Borç/GSYH oranı gelecekte artarsa, devletin harcama ve yatırım öncelikleri nasıl değişir?
- Döviz cinsi borcun payı arttıkça, küresel ekonomik dalgalanmalara karşı kırılganlık yükselir mi?
- Toplumun ekonomik beklentileri ve bireysel kararları, devletin borç politikalarını nasıl etkiler?
Bu sorular yalnızca ekonomik modellerle yanıtlanamaz; aynı zamanda değer yargıları, politika tercihleri ve toplumsal dinamizm ile şekillenir.
7. Sonuç ve Değerlendirme
Türkiye’nin kamu borcu, hem TL hem döviz cinsinden önemli bir stok oluştursa da, borç/GSYH oranı son yıllarda görece düşük seviyelerde seyretmiştir. Bu, mali disiplin ve sürdürülebilirlik açısından olumlu bir sinyal olabilir. Bununla birlikte, dış borç stoku, faiz maliyetleri ve piyasa dinamikleri, ekonomik seçimlerin ne kadar karmaşık olduğunu göstermektedir. Kamu borcu ne kadar sorusunun cevabında rakamlar sadece başlangıçtır; gerçek soru, bu rakamların toplumun refahına nasıl yansıdığıdır.
[1]: “Kamu Finansmanı – T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı”
[2]: “Türkiye’s General Government Debt (2024) – Trends & Historical Data”
[3]: “Türkiye – Devlet borcu GSYİH oranı2000-2024 Veri | 2025-2027 Tahmin”
[4]: “Türkiye’nin 2025 ilk çeyrek borç rakamları açıklandı”